Έρωτας-θάνατος-τιμή

Η Μπερνάρντα Άλμπα, πενθώντας τον πρόσφατο θάνατο του άντρα της, κλείνει με σχεδόν θρησκοληπτική αυστηρότητα το σπίτι της στη ζωή. Οι πέντε κόρες της, κάτω απ’ αυτό τον πιεστικό κλοιό, ανοίγουν έναν αδυσώπητο πόλεμο μεταξύ τους για τον έρωτά τους με τον Πέπε Ρομάνο, σε μια καταθλιπτική ατμόσφαιρα εγκλεισμού από τον ανικανοποίητο αισθησιασμό τους. Η ανακάλυψη της φωτογραφίας του Πέπε στα χέρια μιας μικρότερης κόρης, που θεωρείται μνηστήρας της μεγαλύτερης κόρης, συνταράσσει το καθεστώς και η έκρηξη δεν αργεί. Η Μπερνάρντα, θέλοντας να επιβάλλει την τάξη, παραμονεύει και πυροβολεί τον άνδρα-πειρασμό με το άλογό του. Η μικρή κόρη, θεωρώντας ότι έχει σκοτωθεί, οδηγείται στην αυτοκτονία. Η μάνα ωστόσο, παραμένοντας πιστή στο αδυσώπητο χρέος, δίνει την ασκητική εντολή να μη μαθευτεί τίποτα από κανέναν, κλείνοντας με τη φράση: «η μικρή κόρη της Μπερνάρντα Άλμπα πέθανε παρθένα. [...] Σιωπή!»

Η δήλωση αυτή αποτυπώνει τους όρους αποδοχής της γυναικείας σεξουαλικότητας, από την κοινωνία της εποχής, και αποτελεί ίσως τον πυρήνα γραφής του έργου. Λίγο πολύ η Μπερνάρντα, σύμβολο της μητριαρχίας, ορίζει την τάξη των πραγμάτων με τους απαρασάλευτους κανόνες αιώνων, καθιστώντας το σπίτι της τάφο των ζωντανών.

Έχοντας μεταφράσει τον Ματωμένο γάμο και τη Γέρμα, η τριβή με τη λυρική φωνή του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα οδήγησε στη μετάφραση της Μπερνάρντα Άλμπα. Παρά την αυστηρότερη θεατρική δομή, η παράθεση αποδεικνύει ότι πρόκειται για ένα ποιητικό, εν κρυπτώ, θεατρικό κείμενο. Η ποίηση διατρυπά την «ψυχρή» του δομή και το φορτίζει με πάθος και συγκίνηση. Οι μεταφραστικές προκλήσεις πολλαπλασιάζονται, καθώς η παράσταση προσπαθεί να αποδώσει την υποστασιακή αγωνία του ποιητή, πέρα από το εθιμικό υπόβαθρο του κειμένου χωρίς να παραβλέπει την κοινωνική του κριτική. Η ποιητική βιαιότητα της σκοτεινής ζωής και το πάθος της σάρκας χαρακτηρίζουν τον Λόρκα εδώ και σε άλλα κείμενά του.

Η προσπάθεια είναι να μεταφερθούν τα ειδικά μεγέθη που πλαγιάζουν κάτω από τον στίχο, στις σιωπές και στις παύσεις, με ένα κοίταγμα που γυμνώνει τα επιμέρους, προσεγγίζοντας τον στόχο, τα σύμβολα και τη δυναμική τους.

Πάνος Κυπαρίσσης