Όσο κι αν προσπάθησαν –ή ίσως επειδή προσπάθησαν–, οι άνθρωποι δεν κατάφεραν να χτίσουν τον επίγειο παράδεισο. Έφεραν όμως επανειλημμένα την κόλαση επί Γης. Αυτό ακριβώς έκαναν οι Ευρωπαίοι κατά το πρώτο μισό του 20ού αιώνα στην ίδια την ήπειρό τους, όπως είχαν ήδη κάνει τους προηγούμενους αιώνες σε άλλες ηπείρους. Κανείς άλλος δεν ευθύνεται. Ήταν καθαρά ευρωπαϊκή βαρβαρότητα, που την επέδειξαν Ευρωπαίοι σε βάρος άλλων Ευρωπαίων – συχνά στο όνομα της ηπείρου μας. Δεν μπορεί κανείς να κατανοήσει τι ακριβώς προσπάθησε να κάνει η Ευρώπη μετά το 1945 αν δε γνωρίζει τα δεδομένα για εκείνη την κόλαση.

«Ένας θάνατος είναι τραγωδία, ένα εκατομμύριο θάνατοι είναι στατιστική». Ακόμα κι αν αφήσουμε κατά μέρος την αντικειμενική δυσκολία να καταλήξουμε σε ακριβή νούμερα, το μυαλό σαστίζει μπροστά στα μεγέθη. Να σας πω ότι περίπου 18.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στο Μπέργκεν-Μπέλσεν μέσα σε μόλις έναν μήνα, τον Μάρτιο του 1945; Ότι στο τέλος του πολέμου υπήρχαν σχεδόν 8 εκατομμύρια κρατούμενοι σε στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας στη Γερμανία; Ότι γύρω στο 93% της επιφάνειας του Ντίσελντορφ δεν μπορούσε πια να κατοικηθεί μετά τους συμμαχικούς βομβαρδισμούς; Ή ότι στη Λευκορωσία χάθηκαν 2 εκατομμύρια άνθρωποι από έναν προπολεμικό πληθυσμό 9 εκατομμυρίων, ενώ άλλα 3 εκατομμύρια άτομα αναγκάστηκαν να ξεσπιτωθούν;