Σύντροφοι, θέμα της σημερινής μας συζήτησης σύμφωνα με το σχέδιο που καταρτίστηκε και μου ανακοινώθηκε είναι το ζήτημα του κράτους. Δεν ξέρω σε τι βαθμό σας είναι ήδη γνωστό το ζήτημα αυτό. Αν δεν κάνω λάθος οι κύκλοι σας τώρα μόλις άρχισαν και είστε υποχρεωμένοι για πρώτη φορά να καταπιαστείτε συστηματικά με το ζήτημα αυτό.

Αν έτσι έχουν τα πράγματα, τότε είναι πολύ πιθανό στην πρώτη διάλεξη πάνω στο δύσκολο αυτό ζήτημα να μην καταφέρω για πολλούς ακροατές να γίνω αρκετά σαφής και κατανοητός. Και αν γίνει έτσι, σας παρακαλώ, να μην ανησυχήσετε γι` αυτό, γιατί το ζήτημα του κράτους είναι ένα από τα πιο σύνθετα, τα πιο δύσκολα και σχεδόν ένα ζήτημα από εκείνα που τα έχουν μπερδέψει πιο πολύ οι αστοί επιστήμονες, συγγραφείς και φιλόσοφοι.

Γι` αυτό δεν πρέπει ποτέ να περιμένουμε πως θα ήταν δυνατό σε μια σύντομη συζήτηση, για μια φορά να πετύχουμε απόλυτη σαφήνεια του ζητήματος αυτού. Χρειάζεται ύστερα από την πρώτη συζήτηση πάνω σ` αυτό να σημειώσετε τα σημεία που δεν καταλάβατε ή είναι ασαφή, για να επανέλθουμε σ` αυτά για δεύτερη, τρίτη και τέταρτη φορά, ώστε ό,τι έμεινε ακατανόητο να το συμπληρώσουμε και να το εξηγήσουμε παρακάτω, πράγμα που θα γίνει τόσο με το διάβασμα, όσο και με τις ξεχωριστές διαλέξεις και συζητήσεις.

Ελπίζω πως θα κατορθώσουμε να συγκεντρωθούμε ακόμη μια φορά· και τότε πάνω σε όλα τα συμπληρωματικά ζητήματα θα μπορέσουμε να ανταλλάξουμε γνώμες και να ελέγξουμε τι έμεινε περισσότερο σκοτεινό. Ελπίζω επίσης ότι, εκτός από τις συζητήσεις και τις διαλέξεις, θα αφιερώσετε συμπληρωματικά ορισμένο χρόνο για να διαβάσετε έστω και μερικά από τα κυριότερα έργα του Μαρξ και του Ένγκελς.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι στον κατάλογο της βιβλιογραφίας και των βοηθημάτων που διαθέτει η βιβλιοθήκη σας για τους μαθητές της σοβιετικής και της κομματικής σχολής, δεν υπάρχει αμφιβολία, πως θα βρείτε τα βασικά αυτά έργα και, παρόλο που η δυσκολία της διατύπωσης ίσως να φοβίσει μερικούς, πρέπει πάλι να προειδοποιήσω ότι δεν πρέπει να σας ανησυχήσεις αυτό.