Και βέβαια τα «αν» της Ιστορίας, τα «what-ifs», είναι μέρος μόνον από τους γρίφους με τους οποίους καλούμαστε να ανα­μετρηθούμε. Ο πόλεμος θέτει θεμελιώδη ερωτήματα που αφο­ρούν τόσο την ίδια την ανθρώπινη φύση όσο και την ουσία της κοινωνίας. Άραγε, ο πόλεμος φέρνει στην επιφάνεια την κτη­νώδη πλευρά της ανθρώπινης φύσης, ή μήπως τα καλύτερα στοι­χεία της; Όπως και για πολλά άλλα ερωτήματα σχετικά με τον πόλεμο, οι πιθανές απαντήσεις ποικίλλουν. Είναι ο πόλεμος αναπόσπαστο στοιχείο των ανθρώπινων κοινωνιών, άρρηκτα δεμένο με τον άνθρωπο (κάτι σαν το λεγόμενο προπατορικό αμάρτημα) που οι ρίζες του χάνονται στα βάθη του χρόνου, όταν για πρώτη φορά οι πρόγονοί μας οργανώθηκαν σε κοινό­τητες; Είναι, άραγε, η μοίρα μας ανεξίτηλα σφραγισμένη από το σημάδι του Κάιν; Είμαστε καταδικασμένοι να αλληλοεξο­ντωνόμαστε; Μήπως αυτή η άποψη συνιστά επικίνδυνη αυτοεκ­πληρούμενη προφητεία; Οι κοινωνικές αλλαγές οδηγούν και σε νέες μορφές πολέμου ή, αντιστρόφως, ο πόλεμος επηρεάζει καθοριστικά τις κοινωνικές αλλαγές; Μήπως, αντί να προσπα­θούμε να βρούμε αν «η κότα έκανε το αυγό ή το αυγό την κό­τα», μπορούμε να συμφωνήσουμε πως πόλεμος και κοινωνία συνδέονται άρρηκτα μεταξύ τους με μια σχέση επικίνδυνη αλ­λά και δυνητικά παραγωγική; Μπορεί ο πόλεμος, ο καταστρο­φικός, ο σκληρός, που τόσο ακριβά κοστίζει σε ανθρώπινους όσο και σε υλικούς πόρους, να έχει και θετικά αποτελέσματα; Όλα αυτά είναι ερωτήματα με ιδιαίτερο βάρος, στα οποία θα προσπαθήσω να απαντήσω προσεγγίζοντας το θέμα «πόλε­μος» – όπως, άλλωστε, θα προσπαθήσουν και άλλοι που θα έρ­θουν ύστερα από μένα.