Tελικά έγινε ο Τρωικός πόλεμος; Και ποιος νίκησε; Μήπως ήταν ένα αποκύημα της φαντασίας: μια φανταστική διήγηση για τα ευήκοα ώτα ενός κόσμου που τον 8ο αιώνα π.Χ. έβγαινε από τη μεγάλη κρίση της κατάρρευσης του Μυκηναϊκού ανακτορισμού (περίπου το 1200 π.Χ.) και είχε την ανάγκη να εφεύρει ένα φανταστικό ηρωικό παρελθόν ως κεντρικό σημείο αναφοράς, για να στηριχτεί επάνω του και να επανακκινήσει; Ή μήπως ήταν - ανεξαρτήτως οποιασδήποτε κρίσης - απλά η στιγμή που οι ελληνικοί πληθυσμοί, οι οποίοι εξελίχθηκαν στον ελλαδικό χώρο μετά στην άφιξη (ή όχι) των λεγόμενων Πρωτοελλήνων (και αναφέρονται στον «Κατάλογο των πλοίων» της ομηρικής Ιλιάδας), κατασκεύασαν ένα φανταστικό, κοινό (και ηρωικό) παρελθόν, περνόντας από το κοινωνικό στάδιο του οίκου στη φάση του δήμου; Μήπως ήταν απλά φαντασιώσεις των νεοσχηματισθέντων ελίτ για να προσδώσουν κύρος στη θέση τους σε ένα αναδιαμορφούμενο περιβάλλον; Ή μήπως εντέλει μιλάμε για αληθινές ιστορίες όπως είχαν αποτυπωθεί στη μνήμη των ανθρώπων;

Η Αχιγιάβα/Ahhiyawa, που πια είναι αποδεκτό ότι πιθανότατα πρόκειται για πολιτικό, γεωγραφικό αλλά και εθνολογικό προσδιορισμό και αφορά ενιαία στους Αχαιούς, μαζί με κάποια ονόματα που μας παραπέμπουν σε χαρακτήρες της ομηρικής εποχής, όπως του Ατρέα ή Ατρείδη/Attarissiya, του Ετεοκλή/Tawagalawa, πιθανώς του Αγαμέμνονα/Akagamuna και του Αλέξανδου/Alaksandu (Πάρις της Τροίας), καθώς και η αναφερόμενη διένεξη με τη Βιλούσα/Wilusa (Ίλιον/Τροία) για τη προίκα από έναν γάμο, παρουσιάζονται μεταξύ άλλων στα χεττικά κρατικά αρχεία που χρονολογούνται μεταξύ του 15ου και 13ου αιώνα π.Χ.

Μετά τα αρχαιολογικά ευρήματα στο λόφο Χισαρλίκ της ΒΔ Μικράς Ασίας (Τουρκία), τα αρχεία των Χετταίων δείχνουν να επιβεβαιώνουν την ύπαρξη τουλάχιστον ενός ιστορικού πυρήνα στα Ομηρικά έπη. Φυσικά, δεδομένου ότι ήδη από τότε οι επίσημες κρατικές καταγραφές δεν φείδονταν σε πολιτική σκοπιμότητα, αλλά και λόγω της έλλειψης, προς το παρών, περισσότερων απτών αρχαιολογικών στοιχείων, μαζί με τον βάσιμο αντίλογο επιστημόνων και ερευνητών, τα συμπεράσματα μας πρέπει να είναι εξαιρετικά προσεχτικά για το τι πραγματικά έγινε, εάν έγινε, που ακριβώς έγινε και πως έγινε, όσον αφορά στον ομηρικό Τρωικό πόλεμο.

Η εξαιρετική δουλειά του αρχαιολόγου και καθηγητή Κωνσταντίνου Κοπανιά επάνω στα χεττικά κείμενα φωτίζει τα πολεμικά και πολιτικά τεκταινόμενα στα παράλια της δυτικής Μικράς Ασίας στα οποία εμπλέκονταν οι Αχαιοί. Μέχρι εκεί. Η σχέση όλων αυτών με τον ομηρικό Τρωικό πόλεμο ή με τους «τρωικούς πολέμους» παραμένει στο επίπεδο της έρευνας. Σε κάθε περίπτωση, η ιστορική ακρίβεια δεν πρέπει να αποτελεί το πρωτεύων στη διαχρονική λογοτεχνική, φιλολογική, ψυχολογική, πολιτι(σμι)κή και φιλοσοφική αξία που έχουν τα Ομηρικά έπη.