Ο αββάς Δωρόθεος είναι ένας από τους λίγους αγίους της ορθόδοξης εκκλησίας, γνωστός για την απλότητα και βάθος στις αναλύσεις του σχετικά με την ανθρώπινη ψυχή. Τα κείμενά του απευθύνονται σε μοναχούς, κοινοβιάτες και κελλιώτες, αλλά οι διδασκαλίες του είναι κατάλληλες για κάθε χριστιανό. Ο αναγνώστης μπορεί να ανακαλύψει τους προσωπικούς του προβληματισμούς σε κάθε γραμμή των Διδαχών του, απολαμβάνοντας την πνευματική του εμπειρία. Το κεντρικό μήνυμα της διδασκαλίας του υπογραμμίζει πως κάθε άνθρωπος, ανεξαρτήτως συνθηκών, μπορεί να ωφελείται και να πορεύεται την οδό του αγιασμού, εν Χριστώ.

Τίποτα δεν εμποδίζει τον άνθρωπο να σωθεί, ούτε οι πειρασμοί, ούτε οι συνάνθρωποι, ούτε καν τα πάθη του, τα οποία αν αξιοποιηθούν σωστά, μπορούν να κρατήσουν τον άνθρωπο στην ταπείνωση και να γίνουν αφορμή σωτηρίας.

Η σωτηρία ξεκινά με την ελεύθερη βούληση του ανθρώπου. Ο Θεός, σεβόμενος το αυτεξούσιο που Του έχει χαρίσει, περιμένει από τον άνθρωπο να κάνει το πρώτο βήμα, δηλαδή να πιστέψει ότι ο Χριστός μπορεί και θέλει να τον σώσει από την αμαρτία και τις συνέπειές της. Όλο το έργο που απομένει ανήκει στον Θεό, ο οποίος δεν ντροπιάζει κανέναν που ταπεινά ελπίζει στο έλεός Του.